Drie jaar nadat het Gerechtshof Den Haag oordeelde dat de werkwijze van de Koninklijke Marechaussee (KMar) een vorm van rassendiscriminatie was en per direct moest stoppen, geeft nu ook de Nationale ombudsman Kamerlid Bamenga gelijk. De ombudsman oordeelde dat Bamenga etnisch geprofileerd is door de KMar toen hij in 2018 op Eindhoven Airport werd gestopt vanwege wat de KMar een “niet-Nederlands uiterlijk” noemde. De Minister van Defensie heeft Bamenga excuses aangeboden voor het in verband brengen van huidskleur met Nederlanderschap.
De klachtenprocedure bij de Nationale ombudsman gaat niet over de algemene werkwijze van de KMar, maar over de controle van de heer Bamenga in 2018 op Eindhoven Airport. Het was voor de heer Bamenga ook belangrijk om erkenning te krijgen voor de discriminatie door de KMar die hij heeft ervaren.
Voor de heer Bamenga is deze erkenning dat hij etnisch geprofileerd is belangrijk, daarover zegt hij: “Vooruitgang begint wanneer mensen weigeren te accepteren dat onrecht normaal is. Wat vandaag erkend wordt, wist ik jaren geleden al: etnisch profileren is onrechtvaardig. Deze uitspraak laat zien dat strijden voor een eerlijkere wereld loont. En dat in Nederland niemand mag worden beoordeeld op huidskleur of afkomst. Verandering is mogelijk!”
De heer Bamenga was eerder samen met een coalitie van maatschappelijke organisaties en een andere burger een civiele procedure gestart tegen de KMar over etnisch profileren. Die rechtszaak draaide om de vraag of de KMar bij grenscontroles mensen mede vanwege hun etniciteit mag selecteren voor een controle. Op 14 februari 2023 deed het Gerechtshof uitspraak: de werkwijze van de KMar was een vorm van rassendiscriminatie en moest per direct stoppen.
Oordeel over klachtbehandeling
De Nationale ombudsman heeft ook de klachtbehandeling door de KMar onderzocht. De heer Bamenga en zijn advocaat hadden de klachtbehandeling als ontmoedigend en soms zelfs intimiderend ervaren. De ombudsman geeft aan daarover niet te kunnen oordelen, omdat de verklaringen van de heer Bamenga en zijn advocaat en de KMar te veel uiteenlopen. Wel geeft de ombudsman aan dat een overheidsorganisatie moet voorkomen dat de indruk wordt gewekt dat de organisatie aanstuurt op het intrekken van de klacht.
Merel Hendrickx, advocaat bij PILP, zegt daarover: “Het is ontzettend lastig om als gewone burger te bewijzen dat een overheidsorgaan zich onbehoorlijk heeft gedragen. Zelfs een bevestiging van een advocaat is kennelijk onvoldoende. Je ontkomt er daarom niet aan om voor de zekerheid gesprekken op te nemen. Dat is pijnlijk.”
Ook vindt de ombudsman het niet behoorlijk vinden dat de KMar in de beslissing op de klacht aangeeft dat het bericht van de heer Bamenga op social media over het etnisch profileren een ‘disproportionele reactie’ was. Volgens de KMar was dit nodig om recht te doen aan de eigen KMar medewerkers, omdat het bericht impact op hen had gehad. De ombudsman oordeelt dat een overheidsorganisatie zo’n bericht moet kunnen incasseren en zich hier in de klachtenprocedure niet over moet uitlaten.
Oordeel over vervlechting van bevoegdheden
Ook oordeelt de ombudsman dat de KMar niet transparant is geweest richting de heer Bamenga over de werkwijze bij het controleren. De ombudsman stelt vast dat het doel van de heer Bamenga’s vreemdelingenrechtelijke MTV–controle niet enkel het ‘bestrijden van illegaal verblijf’ was. Uit het klachtdossier blijkt duidelijk dat de reden om de heer Bamenga te controleren (ook) te maken had met politie-informatie over internationale criminaliteit. Op basis daarvan was een risicoprofiel opgesteld waar de heer Bamenga aan voldeed. Er was dus sprake van vervlechting van taken: de controlebevoegdheid die de KMar heeft op basis van haar vreemdelingrechtelijke taak werd (mede) ingezet voor een andere taak die de KMar op Eindhoven Airport ook heeft, namelijk de politietaak. Hoewel de ombudsman niet beoordeelt of deze vervlechting juridisch is toegestaan, constateert hij wel dat dit ertoe heeft geleid dat het voor de heer Bamenga onduidelijk was waarom hij werd gecontroleerd. De KMar medewerkers legden hem dit niet goed uit. De KMar heeft daarom onvoldoende transparant gehandeld bij zijn controle.
